Depresja rodzaje i objawy jak je rozpoznać?

Depresja to jedno z najczęstszych zaburzeń psychicznych, które wpływa na wiele aspektów codziennego funkcjonowania człowieka. Objawia się przewlekłym smutkiem, utratą zainteresowań oraz spadkiem energii. Sprawdź, jakie są rodzaje depresji, po czym rozpoznać jej objawy oraz jak różnicuje się jej przebieg.

Czym jest depresja?

Depresja to zaburzenie nastroju prowadzące do przewlekłego obniżenia samopoczucia, spadku motywacji i utraty odczuwania przyjemności z codziennych aktywności. Stan ten utrzymuje się niemal codziennie przez większość dnia, niezależnie od okoliczności[2][3][8]. Rozpoznanie jej wymaga wystąpienia objawów przez określony czas, zgodnie z kryteriami ICD-10[5].

Jakie są główne rodzaje depresji?

Wyróżnia się kilka istotnych typów depresji, różniących się przebiegiem, przyczynami oraz charakterystycznymi objawami:

• Depresja endogenna (melancholiczna/typowa) – charakteryzuje się brakiem reaktywności nastroju, anhedonią, utratą masy ciała oraz zahamowaniem psychoruchowym[5].
• Depresja reaktywna (egzogenna) – jest odpowiedzią na bolesne przeżycia, takie jak strata bliskiej osoby czy traumatyczne wydarzenia[5].
• Dystymia – przewlekła forma depresji o mniejszym nasileniu, trwająca kilka lat[4].
• Depresja sezonowa (SAD) – pojawia się regularnie jesienią i zimą, kiedy występuje niedobór światła. Główne objawy: nadmierna senność, zwiększony apetyt na węglowodany i przyrost masy ciała[2].
• Depresja poporodowa – występuje po porodzie, związana z gwałtownymi zmianami hormonalnymi i psychicznymi[1].
• Depresja agitowana (lękowa) – dominuje w niej niepokój, lęk, drażliwość i ryzykowne zachowania[1]. Występuje tu wysokie ryzyko samobójstwa.
• Depresja atypowa – objawia się m.in. nadmierną sennością, wzrostem apetytu i nadwrażliwością na odrzucenie[4].
• Depresja maskowana – prezentuje się głównie przez objawy somatyczne, takie jak bóle głowy, zaburzenia żołądkowe czy przewlekłe zmęczenie, bez wyraźnych dolegliwości psychicznych[4].
• Depresja w przebiegu choroby afektywnej dwubiegunowej – występuje naprzemiennie z epizodami manii lub hipomanii[6].

Jakie są podstawowe objawy depresji?

Do najbardziej charakterystycznych objawów depresji należą obniżenie nastroju, anhedonia oraz osłabienie energii[3].

Objawy podzielić można na kilka kategorii:

• Emocjonalne: przewlekły smutek, poczucie bezwartościowości, nieuzasadnione poczucie winy[2][5]
• Behawioralne: apatia, wycofanie się z życia społecznego, znaczne ograniczenie aktywności[3]
• Poznawcze: trudności z koncentracją, utrzymujące się negatywne myśli, spadek zdolności podejmowania decyzji[7]
• Somatyczne: zaburzenia snu (np. przedwczesne wybudzanie), utrata apetytu, niezamierzony spadek masy ciała, przewlekłe zmęczenie[5][9]

Dla zdiagnozowania dużego zaburzenia depresyjnego (MDD) objawy muszą utrzymywać się przynajmniej dwa tygodnie[7].

Jak rozpoznać depresję?

Rozpoznanie depresji opiera się głównie na dokładnym wywiadzie oraz ocenie nasilenia objawów przez lekarza. Kryteria diagnostyczne przewidują obecność minimum trzech podstawowych objawów: obniżonego nastroju, braku zainteresowań oraz spadku energii[5]. Kluczowa jest obserwacja utrzymujących się przez większość dnia dolegliwości i ich wpływu na codzienne funkcjonowanie.

W depresji typowej dominują: brak radości, nasilenie objawów rano, zaburzenia snu oraz anhedonia[5]. W depresji sezonowej symptomami są natomiast wzmożona senność i łaknienie na słodycze[2]. W przypadku depresji agitowanej należy zwrócić uwagę na wzmożony niepokój ruchowy i zwiększone ryzyko działań samobójczych[1].

Czym się różnią depresja endogenna i reaktywna?

Depresja endogenna wynika z czynników biologicznych i genetycznych, często występuje rodzinnie i jest trudna do powiązania z jednym konkretnym wydarzeniem życiowym[5]. Z kolei depresja reaktywna powstaje w odpowiedzi na trudne przeżycia czy przewlekły stres[5].

Jak odróżnić depresję jednobiegunową od dwubiegunowej?

Depresja jednobiegunowa przebiega ze stałym, przewlekłym smutkiem i wycofaniem z aktywności społecznej[6]. Depresja dwubiegunowa wyróżnia się naprzemiennymi okresami głębokiej depresji oraz manii, charakteryzującymi się nadmierną energią i impulsywnością[6].

Jakie są objawy somatyczne i poznawcze depresji?

Objawy somatyczne związane z depresją to przede wszystkim zaburzenia snu (np. bezsenność lub przedwczesne budzenie się), zmniejszenie masy ciała, utrata apetytu oraz przewlekłe zmęczenie[5][9]. Natomiast objawy poznawcze obejmują trudności z koncentracją, myśleniem i zapamiętywaniem, a także poczucie bezsensu i bezradności[7].

Czym jest anhedonia i jakie ma znaczenie?

Anhedonia to niezdolność do odczuwania przyjemności z czynności, które wcześniej dawały radość i satysfakcję. Jest jednym z najważniejszych objawów depresji i odróżnia ją od zwykłego smutku lub przygnębienia[5].

Jak wygląda podział depresji według nasilenia?

Depresję klasyfikuje się według stopnia nasilenia na:

• Łagodną – rzadziej występujące objawy, mniejsze ograniczenie aktywności[3]
• Umiarkowaną – objawy trwają przez większość czasu, wpływają na funkcjonowanie[3]
• Głęboką (ciężką) – objawy dominują i uniemożliwiają normalne życie, często z towarzyszącymi myślami samobójczymi[5]

Podsumowanie

Depresja to poważne zaburzenie afektywne, które wymaga wczesnego rozpoznania i wdrożenia leczenia. Charakteryzuje się szerokim spektrum objawów psychicznych i somatycznych, które wpływają na codzienne funkcjonowanie. Znajomość typów depresji oraz ich symptomów pozwala szybciej zauważyć niepokojące zmiany i podjąć odpowiednie kroki terapeutyczne.

Źródła:

• [1] https://www.medicover.pl/zdrowie/psychiczne/depresja/typy/
• [2] https://forumprzeciwdepresji.pl/depresja/o-chorobie/typy-depresji
• [3] https://receptomat.pl/problem/depresja
• [4] https://apteline.pl/artykuly/rodzaje-depresji-czym-sie-charakteryzuja-i-jak-je-leczyc
• [5] https://twarzedepresji.pl/o-depresji/
• [6] https://www.aptekarosa.pl/blog/article/1437-depresja-objawy-przyczyny-leczenie-jak-rozpoznac-i-pokonac-chorobe.html
• [7] https://www.centrumpsychomedyczne.pl/baza-wiedzy/wszystko-co-powinienes-wiedziec-o-depresji-objawy-przyczyny-i-leczenie
• [8] http://pacjent.gov.pl/jak-zyc-z-choroba/kiedy-smutek-jest-choroba
• [9] https://www.emc-sa.pl/dla-pacjentow/blog/jak-rozpoznac-depresje